Neden bazı “atılım” teknolojiler tutmaz?

MIT Technology Review her yıl “10 Breakthrough Technologies” listesi yayınlıyor. 2026 listesiyle birlikte bu gelenek 25. yılına girdi ve bugüne kadar toplam 250 teknoloji “atılım” olarak listelendi.

MIT’te yürütülen bir derste öğrencilerden, arşivlerdeki bu listelerden “tutmayan” örnekleri bulmaları isteniyor. Amaç iki şey:

1. Bir teknolojinin neden başarısız olduğunu soğukkanlı biçimde analiz etmek,
2. Aynı fikri “tersine çevirip” nasıl başarıya dönüştürülebileceğini hayal etmek.

Bu çalışma şunu gösteriyor: Başarı yalnızca “teknoloji” meselesi değil. Kültürel bağlam, sosyal kabul, rekabet, regülasyon ve zamanlama en az teknik yeterlilik kadar belirleyici olabiliyor.

“Doğru vizyon, yanlış araç” örneği: Social TV

2010’daki “Social TV” fikri, birlikte izleme ve canlı etkileşimi öngörüyordu. Vizyon doğruydu; ancak canlı TV düşüşteydi. Benzer davranış sonradan ortaya çıktı ama tek bir merkezi servis üzerinden değil; çoklu platformlar ve mesajlaşma uygulamaları üzerinden organik şekilde yayıldı.

Öğrencilerin seçtiği bazı “flop”lar ve dersleri

• DNA App Store: Ucuz genom taraması + üçüncü parti analiz uygulamaları fikri, gizlilik endişeleri ve doğruluk şüpheleri nedeniyle yaygınlaşmadı.
• Universal Memory: Karbon nanotüp temelli bellek, ölçeklemede hatalara takıldı; ayrıca yerleşik üretim altyapısını dönüştürmek çok zordu.
• Light-field Photography: Sonradan odak ayarlama büyüleyiciydi ama ürün; çözünürlük, kullanım zorluğu ve akıllı telefonların yükselişi karşısında tutunamadı.
• Project Loon: Balonlarla internet erişimi teknik olarak mümkün oldu, hatta acil durumlarda işe yaradı; fakat ticari sürdürülebilirlik ve operasyonel engeller projeyi bitirdi. Hedef ise başka teknolojilerle (ör. alçak yörünge uydu interneti) devam etti.

Gelecekte “tutmayabilir” denilenler

• Sentetik veri: Gerçek dünyadan kopuş ve “model çöküşü” riski.
• TikTok öneri algoritması: Zararlar görünür oldukça sürdürülebilirliği tartışmalı; çözüm olarak kullanıcıya içerik türü ve tonu seçme kontrolü öneriliyor.

Sonuç

Bir teknolojinin “atılım” olup olmayacağı her zaman net değil. Bazıları tek başına tutmasa bile başka atılımların temelini oluşturabiliyor; bazıları ise zamanla olgunlaşabiliyor. Bu nedenle tahmin yapmak riskli olsa da değerli: Çünkü her liste, dönemin ekonomik ve kültürel önceliklerini de yansıtıyor.